سوره مطففين
مطففین به معنی کم فروشان است، تطفيف به معنى كم كردن پيمانه و وزن است.[1]
مفهوم کلی سوره
يادآورى رستاخيز و ويژگى‌هاى آن؛
هشدار در مورد كم فروشى.[2]
اسامی سوره
مطففین، تطفیف، ویل للمطففین.[3]
علت نام‌گذاری
تعداد آیات
سوره مطففین سی‌وشش آیه دارد.[6]
تعداد کلمات
سوره مطففین صدوشصت‌ونه کلمه دارد.[7] (لازم به ذکر است اقوال در تعداد کلمات سوره های قرآن مختلف است)
تعداد حروف
سوره مطففین هفتصدوسی حرف دارد.[8] (لازم به ذکر است اقوال در تعداد حروف سوره های قرآن مختلف است)
اهداف و آموزه ها
هدف اصلى سوره مطففین يادآورى رستاخيز و عذاب‌ها و نعمتهاى آن روز است.[9]
محتوا و موضوعات
بحثهاى سوره مطففین بر پنج محور دور مى‌زند:
هشدار و تهديد شديدى نسبت به كم‌فروشان؛
اشاره به اين مطلب كه گناهان بزرگ از عدم ايمان راسخ به رستاخيز سر چشمه مى‌گيرد؛
بخشى از سر نوشت فجار در آن روز بزرگ؛
قسمتى از مواهب عظيم و نعمتهاى روح‌پرور نيكوكاران در بهشت؛
اشاره‌اى به استهزاى جاهلانه كافران نسبت به مؤمنان و معكوس شدن اين كار در قيامت.[10]
فضائل، خواص و ثواب قرائت
ابى‌بن‌كعب گويد: پيغمبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله فرمود: «كسى كه سوره مطففین را قرائت كند خداوند او را در قيامت از رحيق مختوم و جامهاى در بسته سيراب نمايد».
صفوان‌جمال از امام صادق عليه‌السلام روايت كرده كه: «هر كس در نماز واجبش ويل للمطففين را قرائت كند خداوند او را در روز قيامت امان از آتش عطا كند نه آتش او را ببيند و نه او آتش را ديدار كند و بر جسر دوزخ عبور نكند و روز قيامت محاسبه نشود». [11]
محل نزول
سوره مطفّفين در مكه نازل شده است معدّل از قول حسن و ضحّاك و عكرمه گويد: كه مدنى است گويد: ابن عباس و قتاده گفته‌اند مدنى است. مگر هشت آيه از آن. و آن. إِنَّ الَّذِينَ أَجْرَمُوا تا آخر سوره ميباشد.[12]
زمان نزول
سوره مطففین آخرين سوره‌اي است كه در مكه نازل شده است و تاريخ نزول آن بعد از اسراء و كمى قبل از هجرت پيامبر به مدينه است و بعد از سوره عنكبوت نازل شده است.[13]
فضای نزول
بنابر نقلی نزول سوره مطففین در ابتدای ورود پیامبر صلى‌الله‌عليه‌و‌آله به مدینه بود یا حداقل اوایل سوره در ابتدای ورود پیامبر به مدینه نازل شده است زیرا وقتى كه رسول خدا صلى‌الله‌عليه‌و‌آله وارد مدينه شدند مردم آن از بدترين كم‌فروشان بودند، خداوند وَيْلٌ لِلْمُطَفِّفِينَ را نازل فرمود. در نتيجه پيمانه را درست كردند. اين سخن در مجمع‌البيان از ابن عباس و ديگران نقل شده و در البرهان آن را از ابى‌الجارود از حضرت باقر عليه‌السلام نقل فرموده است و نيز در مجمع گفته: چون آن حضرت به مدينه آمدند مردى به نام ابوجهنه در بازار دو پيمانه داشت: با يكى مى‌خريد و با ديگرى مى‌فروخت، به نقل «سدى» آيات در اين زمينه نازل گرديد.[14]
ترتیب در مصحف
سوره مطففین هشتادوسومين سوره در چينش كنونى قرآن به شمار می آید.[15]
ترتیب بر اساس نزول
سوره مطففین هشتادوششمين سوره در ترتيب نزول می باشد و بعد از سوره عنكبوت نازل شده است.[16] (لازم به ذکر است اقوال در ترتیب نزول سوره های قرآن مختلف است)
ارتباط با سوره قبلی
چون خداوند سوره انفطار را به ذكر قيامت و آنچه در آن براى ابرار و فجار مهيا و آماده نموده است پايان داد در سوره مطففین نيز احوال مردم را یاد نمود.[17]
ویژگی
سوره مطففین از سور مفصلات می باشد[18] ابن قتیبه می گوید: ... مفصلات سوره های کوچکی هستند که بعد از سور مثانی آمده اند اینکه چرا این سوره ها را مفصل نامیده اند به خاطر کوتاه بودن آنها و اینکه بسيار به واسطه بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ از يكديگر جدا شده‌اند. [19]
روايتى است كه از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده كه فرمود: خداوند هفت سوره طوال را به جاى تورات و سوره‌هاى مئين را به جاى انجيل و سوره‌هاى مثانى را به جاى زبور به من داد، و پروردگارم مرا با دادن سوره‌هاى مفصّل فزونى بخشيد.[20]
يعقوبى مى‌گويد: «سوره مطففین اولين سوره‌اى است كه در مدينه نازل شد. و برخى نزول آن را در بين راه مكه و مدينه دانسته‌اند». ولى روايات ترتيب بالاتفاق آن را آخرين سوره مكى شمرده است.[21]
سوره مطففین هشداری برای کم فروشان در همۀ زمانها و عرصه ها می باشد، واژۀ مطففین تنها یکبار در قرآن آمده است.
[1]قاموس قرآن، ج4، ص 225
[2]تفسير قرآن مهر، ج22، ص: 109
[3]التفسير الوسيط للقرآن الكريم، ج15، ص 315
[4]تفسير قرآن مهر، ج22، ص 109
[5]همانند روایتی از امام صادق علیه السلام در مجمع‌البيان في تفسيرالقرآن، ج10، ص 685
[6]الكشف و البيان، ج10، ص149
[7]همان در تفسير قرآن مهر، ج22، ص 109 صدو هفتاد و هفت کلمه ذکر شده است.
[8]همان
[9]تفسير قرآن مهر، ج22، ص 110
[10]تفسير نمونه، ج26، ص 241-240
[11]ترجمه تفسير مجمع‌البيان، ج26، ص 358-357
[12]همان، ص 357
[13]حجةالتفاسير و بلاغ‌الإكسير، مقدمه‌اول، ص 33
[14]تفسير احسن‌الحديث، ج12، ص 126-125
[15]تفسير قرآن مهر، ج22، ص 109
[16]التمهيد في علوم القرآن، ج1، ص 137
[17]ترجمه تفسير مجمع‌البيان، ج26، ص 358
[18]التمهید في علوم القرآن، ج1، ص313
[19]جامع البيان فى تفسير القرآن، ج1، ص 34
[20]همان
[21]علوم قرآنی، معرفت، ص۹۴