سوره قيامت
قيامت به معنى برخاستن، و يوم القيامة به معنى روز برخاستن از قبرها و روز زنده شدن است.[1]
مفهوم کلی سوره
رستاخيز و احوال نيكوكاران و بدكاران؛
خودآگاهى انسان؛
برخى مراحل جمع قرآن؛
برخى مراحل خلقت انسان.[2]
اسامی سوره
قیامت، لا أقسم.[3]
علت نامگذاری
تعداد آیات
سوره قیامت چهل آيه دارد.[6]
تعداد کلمات
سوره قیامت صدونودونه کلمه دارد.[7] (لازم به ذکر است اقوال در تعداد کلمات سوره های قرآن مختلف است)
تعداد حروف
سوره قیامت ششصدوپنجاهودو حرف دارد.[8] (لازم به ذکر است اقوال در تعداد حروف سوره های قرآن مختلف است)
اهداف و آموزه ها
مهمترين هدف سوره قيامت، بيان مسأله رستاخيز و حوادث هولناك آن است.[9]
محتوا و موضوعات
همانگونه كه از نام سوره قیامت پيدا است مباحث آن بر محور مسائل مربوط به معاد و روز قيامت دور مىزند، جز چند آيه كه درباره قرآن مجيد و مكذبين به آن سخن مىگويد، و اما بحثهايى كه در مورد قيامت در اين سوره آمده روي هم رفته در چهار محور است.
مسائل مربوط به اشراطالساعة (حوادث عجيب و بسيار هولانگيزى كه در پايان اين جهان و آغاز قيامت روى مىدهد)؛
مسائل مربوط به وضع حال نيكوكاران و بدكاران در آن روز؛
مسائل مربوط به لحظات پر اضطراب مرگ و انتقال از اين جهان به جهان ديگر؛
بحثهاى مربوط به هدف آفرينش انسان و رابطه آن با مساله معاد.[10]
فضائل، خواص و ثواب قرائت
ابىبنكعب از پيامبر صلیاللهعلیهوآله روايت نموده كه هر كه سوره قيامت را قرائت كند من و جبرئيل براى او در روز قيامت گواهى ميدهيم كه او ايمان به روز قيامت داشته، و در آن روز در حالى كه چهرهاش بر افروختگى و زيبايى بر صورتهاى مردم دارد، میآید.
ابو بصير از حضرت صادق عليهالسلام روايت نموده كه فرمود: «هر كه قرائت سوره لا أقسم را ادامه دهد و عمل نیز عمل کند خداوند آن را در روز قيامت با او در قبرش برانگيزد در بهترين و زيباترين صورتها كه او را بشارت داده و بخندد در روى او تا از صراط و ميزان بگذرد».[11]
در تفسير برهان از حضرت صادق عليهالسلام نقل شده كه فرمود: «قرائت سوره قيامت خشوع آورده و جلب عفّت و مصونيت ميکند و هر كه آن را قرائت كند از سلطانى نترسد و در شب و روز به اذن خدای متعال محفوظ مي ماند وقتى آن را قرائت كند».[12]
محل نزول
سوره قيامت در مكه بر پيامبر صلیاللهعلیهوآله نازل شده است.[13]
زمان نزول
تاريخ نزول سوره قیامت ما بين هجرت مسلمين به حبشه و اسراء است، و بعد از سوره قارعه نازل شده است.[14]
فضای نزول
از آيات اول و آخر سوره قیامت معلوم مىشود كه این سوره در فضای انکار مشرکین نسبت به قیامت و معاد و به جهت جواب دادن به منكرين معاد بوده است زیرا که سخن خداوند در این سوره از قيامت است و جواب منكر آن كه در اثر استكبار و آلوده بودن به نفسانيات آن را انكار مىكند، حتی خداوند مقدارى از حالات قيامت را نقل مىکند تا مستمع بیشتر در فضا قرار بگیرد و بداند رفتن به سوى خدا با مرگ آغاز مىگردد، در آخر هم با تذكر اين مطلب كه آفريننده انسان به اعاده او تواناست مطالب سوره به انجام ميرسد.[15]
ترتیب در مصحف
سوره قیامت هفتادوپنجمين سوره در چينش كنونى قرآن به شمار می آید.[16]
ترتیب بر اساس نزول
سوره قیامت سى و یکمين سوره در ترتيب نزول می باشد و بعد از سوره قارعه نازل شده است.[17] (لازم به ذکر است اقوال در تت سوره های قرآن مختلف است)
ارتباط با سوره قبلی
چون خداوند سبحان سوره مدثّر را به ذكر قيامت پايان داد و اينكه كافر ايمان به آن نمي آورد سوره قیامت را به ذكر قيامت و احوال آن افتتاح نموده است.[18]
ویژگی
سوره قیامت از سور مفصلات می باشد[19] ابن قتیبه می گوید: ... مفصلات سوره های کوچکی هستند که بعد از سور مثانی آمده اند اینکه چرا این سوره ها را مفصل نامیده اند به خاطر کوتاه بودن آنها و اینکه بسيار به واسطه بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ از يكديگر جدا شدهاند. [20]
روايتى است كه از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده كه فرمود: خداوند هفت سوره طوال را به جاى تورات و سورههاى مئين را به جاى انجيل و سورههاى مثانى را به جاى زبور به من داد، و پروردگارم مرا با دادن سورههاى مفصّل فزونى بخشيد.[21]
سوره قیامت با قسم به روز قیامت آغاز شده ات و اکثر آیات آن در مورد مسأله قيامت کبری میباشد.
[1]قاموس قرآن، ج6، ص53
[2]تفسير قرآن مهر، ج21، ص: 339
[3]همان، ص341
[4]همان
[5]همانند روایتی از امام صادق علیه السلام در مجمعالبيان في تفسير القرآن، ج10، ص594
[6]الكشف و البيان، ج10، ص 81
[7]همان
[8]همان
[9]تفسير قرآن مهر، ج21، ص341
[10]تفسير نمونه، ج25، ص271
[11]ترجمه تفسير مجمعالبيان، ج26، ص91-90
[12]همان، پاورقی
[13]همان، ص 90
[14]حجةالتفاسير و بلاغالإكسير، مقدمهاول، ص31
[15]تفسير احسنالحديث، ج11، ص444 با تغییر و تصرف
[16]تفسير قرآن مهر، ج21، ص341
[17]التمهيد في علوم القرآن، ج1، ص 136
[18]ترجمه تفسير مجمعالبيان، ج26، ص91
[19]التمهید في علوم القرآن، ج1، ص313
[20]جامع البيان فى تفسير القرآن، ج1، ص 34
[21]همان