سوره قیامه
سوره:
75
تعداد آیه:
40
محل نزول:
مکه
ترتیب نزول:
31
نام‌ها:
سوره قیامت، سوره لا أقسم

سوره قيامت

قيامت به معنى برخاستن، و يوم القيامة به معنى روز برخاستن از قبرها و روز زنده شدن است.[1]

مفهوم کلی سوره

رستاخيز و احوال نيكوكاران و بدكاران‌؛

خودآگاهى انسان‌؛

برخى مراحل جمع قرآن‌؛

برخى مراحل خلقت انسان‌.[2]

اسامی سوره

قیامت، لا أقسم.[3]

علت نام‌گذاری

«سوره قیامت»؛ نام قیامت برگرفته شده از آیۀ اول این سوره است که در آن خداوند به قیامت قسم خورده است.[4]

«سوره لا اقسم» نام‌گذاری سوره به این نام به جهت شروع سوره با این عبارت می‌باشد .روایاتی هم از معصومین در تسمیه سوره قیامت به لا اقسم در کتب تفسیری آمده است.[5]

تعداد آیات

سوره قیامت چهل آيه دارد.[6]

تعداد کلمات

سوره قیامت صدونودونه کلمه دارد.[7] (لازم به ذکر است اقوال در تعداد کلمات سوره های قرآن مختلف است)

تعداد حروف

سوره قیامت ششصدوپنجاه‌ودو حرف دارد.[8] (لازم به ذکر است اقوال در تعداد حروف سوره های قرآن مختلف است)

اهداف و آموزه ها

مهم‌ترين هدف سوره قيامت، بيان مسأله رستاخيز و حوادث هولناك آن است.[9]

محتوا و موضوعات

همانگونه كه از نام سوره قیامت پيدا است مباحث آن بر محور مسائل مربوط به معاد و روز قيامت دور مى‌زند، جز چند آيه كه درباره قرآن مجيد و مكذبين به آن سخن مى‌گويد، و اما بحثهايى كه در مورد قيامت در اين سوره آمده روي هم رفته در چهار محور است.

مسائل مربوط به اشراطالساعة (حوادث عجيب و بسيار هول‌انگيزى كه در پايان اين جهان و آغاز قيامت روى مى‌دهد)؛

مسائل مربوط به وضع حال نيكوكاران و بدكاران در آن روز؛

مسائل مربوط به لحظات پر اضطراب مرگ و انتقال از اين جهان به جهان ديگر؛

بحثهاى مربوط به هدف آفرينش انسان و رابطه آن با مساله معاد.[10]

فضائل، خواص و ثواب قرائت

ابى‌بن‌كعب از پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله روايت نموده كه هر كه سوره قيامت را قرائت كند من و جبرئيل براى او در روز قيامت گواهى مي‌دهيم كه او ايمان به روز قيامت داشته، و در آن روز در حالى كه چهره‌اش بر افروختگى و زيبايى بر صورتهاى مردم دارد، می‌آید.

ابو بصير از حضرت صادق عليه‌السلام روايت نموده كه فرمود: «هر كه قرائت سوره لا أقسم را ادامه دهد و عمل نیز عمل کند خداوند آن را در روز قيامت‌ با او در قبرش برانگيزد در بهترين و زيباترين صورتها كه او را بشارت داده و بخندد در روى او تا از صراط و ميزان بگذرد».[11]

در تفسير برهان از حضرت صادق عليه‌السلام نقل شده كه فرمود: «قرائت سوره قيامت خشوع آورده و جلب عفّت و مصونيت مي‌کند و هر كه آن را قرائت كند از سلطانى نترسد و در شب و روز به اذن خدای متعال محفوظ مي ماند وقتى آن را قرائت كند».[12]

محل نزول

سوره قيامت در مكه بر پيامبر صلی‌الله‌علیه‌وآله نازل شده است.[13]

زمان نزول

تاريخ نزول سوره قیامت ما بين هجرت مسلمين به حبشه و اسراء است، و بعد از سوره قارعه نازل شده‌ است.[14]

فضای نزول

از آيات اول و آخر سوره قیامت معلوم مى‌شود كه این سوره در فضای انکار مشرکین نسبت به قیامت و معاد و به جهت جواب دادن به منكرين معاد بوده است زیرا که سخن خداوند در این سوره از قيامت است و جواب منكر آن كه در اثر استكبار و آلوده بودن به نفسانيات آن را انكار مى‌كند، حتی خداوند مقدارى از حالات قيامت را نقل مى‌کند تا مستمع بیشتر در فضا قرار بگیرد و بداند رفتن به سوى خدا با مرگ آغاز مى‌گردد، در آخر هم با تذكر اين مطلب كه آفريننده انسان به اعاده او تواناست مطالب سوره به انجام مي‌رسد.[15]

ترتیب در مصحف

سوره قیامت هفتادوپنجمين سوره در چينش كنونى قرآن به شمار می آید.[16]

ترتیب بر اساس نزول

سوره قیامت سى ‌و یکمين سوره در ترتيب نزول می باشد و بعد از سوره قارعه نازل شده است.[17] (لازم به ذکر است اقوال در تت سوره های قرآن مختلف است)

ارتباط با سوره قبلی

چون خداوند سبحان سوره مدثّر را به ذكر قيامت پايان داد و اينكه كافر ايمان به آن نمي آورد سوره قیامت را به ذكر قيامت و احوال آن افتتاح نموده‌ است.[18]

ویژگی

سوره قیامت از سور مفصلات می باشد[19] ابن قتیبه می گوید: ... مفصلات سوره های کوچکی هستند که بعد از سور مثانی آمده اند اینکه چرا این سوره ها را مفصل نامیده اند به خاطر کوتاه بودن آنها و اینکه بسيار به واسطه بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ از يكديگر جدا شده‌اند. [20]

روايتى است كه از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده كه فرمود: خداوند هفت سوره طوال را به جاى تورات و سوره‌هاى مئين‌ را به جاى انجيل و سوره‌هاى مثانى‌ را به جاى زبور به من داد، و پروردگارم مرا با دادن سوره‌هاى مفصّل فزونى بخشيد.[21]

سوره قیامت با قسم به روز قیامت آغاز شده ات و اکثر آیات آن در مورد مسأله قيامت کبری می‌باشد.

[1]قاموس قرآن، ج‌6، ص53

[2]تفسير قرآن مهر، ج‌21، ص: 339

[3]همان، ص341

[4]همان

[5]همانند روایتی از امام صادق علیه السلام در مجمع‌البيان في تفسير القرآن، ج‌10، ص594

[6]الكشف و البيان، ج‌10، ص 81

[7]همان

[8]همان

[9]تفسير قرآن مهر، ج‌21، ص341

[10]تفسير نمونه، ج‌25، ص271

[11]ترجمه تفسير مجمع‌البيان، ج‌26، ص91-90

[12]همان، پاورقی

[13]همان، ص 90

[14]حجةالتفاسير و بلاغ‌الإكسير، مقدمه‌اول، ص31

[15]تفسير احسن‌الحديث، ج‌11، ص444 با تغییر و تصرف

[16]تفسير قرآن مهر، ج‌21، ص341

[17]التمهيد في علوم القرآن، ج‌1، ص 136

[18]ترجمه تفسير مجمع‌البيان، ج‌26، ص91

[19]التمهید في علوم القرآن، ج1، ص313

[20]جامع البيان فى تفسير القرآن، ج‌1، ص 34

[21]همان