سوره طلاق
مفهوم کلی سوره
اسامی سوره
طلاق، نساء قصری.[4]
علت نام‌گذاری
«سوره طلاق»؛ اين نام‌گذارى به سبب آيات اول تا هفتم سوره طلاق است كه قسمتى از احكام طلاق و زنان جدا شده درآنها مطرح شده است.
«سوره نساء قصری»؛ نام ديگر اين سوره «نساء قصرى» يعنى سوره كوچك زنان است در برابر سوره مشهور «نساء» كه «نساء كبرى» يعنى سوره بزرگ زنان است.[5]
تعداد آیات
سوره طلاق دوازده آیه دارد.[6]
تعداد کلمات
سوره طلاق دویست‌وچهل‌وهفت کلمه دارد.[7] (لازم به ذکر است اقوال در تعداد کلمات سوره های قرآن مختلف است)
تعداد حروف
سوره طلاق هزاروشصت حرف دارد.[8] (لازم به ذکر است اقوال در تعداد حروف سوره های قرآن مختلف است)
اهداف و آموزه ها
اساسى‌ترين هدف سوره طلاق بيان قوانين طلاق و دفاع از حقوق زنان است.[9]
محتوا و موضوعات
مهمترين مساله كه در سوره طلاق مطرح است چنان كه از نامش پيدا است مساله طلاق و احكام و خصوصيات، و پيامدهاى آن است، سپس بحثهايى از مبدء و معاد و نبوت پيامبر و بشارت و انذار به دنبال آن آمده است.
از اين رو مى‌توان محتواى اين سوره را به دو بخش عمده تقسيم كرد:
بخش اول: هفت آيه نخستين سوره است كه پيرامون طلاق و مسائل مربوط به آن سخن مى‌گويد.
بخش دوم: این بخش كه در حقيقت انگيزه اجراى بخش اول است از عظمت خداوند، و عظمت مقام رسول او، و پاداش صالحان، و مجازات بدكاران، بحث مى‌كند، و مجموعه منسجمى را براى ضمانت اجراى اين مساله مهم اجتماعى ارائه مى‌دهد.[10]
فضائل، خواص و ثواب قرائت
ابوبصير از امام صادق عليه‌السلام روايت كرده كه فرمودند: «كسى كه سوره طلاق و تحريم در نماز واجب خود بخواند، خداوند او را پناه دهد از اينكه روز قيامت خوف و حزنى به او برسد و از آتش بخشوده شود و خداوند او را داخل بهشت نمايد».[11]
محل نزول
سوره طلاق در مدينه بر پيامبر اسلام صلی‌الله‌علیه‌وآله نازل شده است.[12]
زمان نزول
تاريخ نزول سوره طلاق در ما بين صلح حديبيه و جنگ تبوك است و بعد از سوره دهر(انسان) نازل شده است.[13]
فضای نزول
در دوران تشکیل حکومت اسلامی توسط پیامبر اسلام در مدینه گاهی اوقات اختلافاتی بین زوجین مسلمان پیش می‌آمد که در برخی موارد منجر به جدایی زن و شوهر از هم می‌شد. بنابراین لازم بود احکام و آداب طلاق برای مسلمانان تبیین بشود تا هر کدام از زوجین به حقوق و احکام خودشان آشنا باشند و حقی از کسی ضایع نشود. خداوند متعال سوره طلاق را در چنین فضایی و البته برای آگاهی همه مسلمانان آن زمان و آینده نازل نموده است.
ترتیب در مصحف
سوره طلاق شصت‌وپنجمين سوره در چينش كنونى قرآن به شمار می آید.[14]
ترتیب بر اساس نزول
سوره طلاق نودونهمين سوره قرآن در ترتيب نزول می‌باشد و بعد از سوره انسان نازل شده است.[15] (لازم به ذکر است اقوال در ترتیب نزول سوره های قرآن مختلف است)
ارتباط با سوره قبلی
چون خداوند سوره تغابن را به ذكر زنان و احتياط از آنها پايان داد، سوره طلاق را به ذكر زن‌ها و احكام و وظائف جدايى و طلاق آنها شروع کرد.[16]
ویژگی
سوره طلاق از سور مفصلات می باشد[17] ابن قتیبه می گوید: ... مفصلات سوره های کوچکی هستند که بعد از سور مثانی آمده اند اینکه چرا این سوره ها را مفصل نامیده اند به خاطر کوتاه بودن آنها و اینکه بسيار به واسطه بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ از يكديگر جدا شده‌اند. [18]
روايتى است كه از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده كه فرمود: خداوند هفت سوره طوال را به جاى تورات و سوره‌هاى مئين را به جاى انجيل و سوره‌هاى مثانى را به جاى زبور به من داد، و پروردگارم مرا با دادن سوره‌هاى مفصّل فزونى بخشيد.[19]
سوره طلاق همچنین جزو سور ممتحنات نیز آمده است.[20]
نزول یک سوره کامل برای مسأله طلاق و بیان احکام آن نشان دهنده توجه خاص خداوند به زندگی خانوادگی مسلمانان و حقوق زنان می‌باشد.
[1]قاموس قرآن، ج4، ص231
[2]فرهنگ ابجدى الفبايى عربى فارسى: ترجمه كامل المنجد الابجدى، متن، ص: 582
[3]تفسير قرآن مهر، ج21، ص: 91
[4]همان، ص93
[5]همان
[6]الكشف و البيان، ج9، ص331
[7]همان
[8]همان
[9]تفسير قرآن مهر، ج21، ص94
[10]تفسير نمونه، ج24، ص217
[11]ترجمه تفسير مجمع‌البيان، ج25، ص81
[12]مجمع البيان في تفسير القرآن، ج10، ص454
[13]حجةالتفاسير و بلاغ‌الإكسير، مقدمه‌اول، ص29
[14]تفسير قرآن مهر، ج21، ص93
[15]التمهيد في علوم القرآن، ج1، ص 137
[16]ترجمه تفسير مجمع‌البيان، ج25، ص81
[17]التمهید في علوم القرآن، ج1، ص313
[18]جامع البيان فى تفسير القرآن، ج1، ص 34
[19]همان
[20]التمهید في علوم القرآن، ج1، ص313